Doğru peyzaj yöntemleri uygulamayanlar iklim krizine yenilecek, Şehirlerin geleceği peyzaj mimarlığında

Uzmanlar, peyzajın projelerde "sonradan eklenen bir unsur" olmaktan çıkarılıp; ekonomik, ekolojik ve sosyal faydayı merkezine alan "performans odaklı" bir anlayışla yönetilmesi gerektiğinin altını çizerken, doğru peyzaj uygulamaları için kamudan akademiye ve özel sektöre kadar tüm paydaşların iş birliği yapmasının önemi vurgulandı.

Dünya genelinde yaşanan iklim krizi ile birlikte şehirlerde hayata geçirilen peyzaj projelerinin önemi bir kez daha ortaya çıktı. 13 Mayıs Ulusal Peyzaj Mimarlığı Günü nedeniyle gerçekleştirdiğimiz “Sektörel Buluşma” programımızda konunun uzmanı sektör temsilcilerinin görüşlerini siz değerli okurlarımız için derledik.

Fulya Akfidan Sevim (PEYZAJDER YKB)

Mesleğimizin ülkemizdeki ilk örgütlü mücadelesi, 1966 yılında Ankara'da kurulan "Peyzaj Mimarisi Derneği" ile başlamıştır. Bu vizyoner adımın ardından, 1994 yılı Mayıs ayında TMMOB 33. Genel Kurulu'nda alınan tarihi kararla Peyzaj Mimarları Odası kurulmuştur. Bu sebeple 13 Mayıs'ı içine alan bu hafta, mesleğimizin akademik, yasal ve kurumsal varoluşunu temsil eden, bizler için çok kıymetli olan Ulusal Peyzaj Mimarlığı Günü’ne dönüşmüştür.

Ancak bizler, PEYZAJDER olarak mesleğimizin çıtasını daha yukarıya çekmek ve sektörümüzdeki gelişimi sürdürülebilir kılmak için sadece kutlamaların yeterli olmadığını biliyoruz. Mesleki itibarımız ve gücümüz; Odamız, STK’larımız, akademik dünya ve sektör paydaşlarımızın kuracağı sarsılmaz bir iş birliğine bağlıdır.

Akademinin teorik ve bilimsel gücü,

Odamızın yasal temsiliyeti ve hak savunuculuğu,

STK’larımızın dinamizmi ve köprü kurma yeteneği,

Sektör profesyonellerinin paha biçilemez saha tecrübesi...

Bu dörtlü sacayağı bir araya geldiğinde çok daha gür bir ses çıkaracağımıza inanıyoruz.

Bu vizyonla, mesleğimizde sadece estetik kaygıları değil; ekonomik, ekolojik ve sosyal faydayı, yani "Performans Odaklı Peyzajı" merkeze alıyoruz. Tasarımlarımız doğayla savaşmamalı, onu tahrip etmemeli; aksine gelecek nesillere onarılmış bir doğa bırakmalıdır. Bu hedefi somutlaştırmak adına, dernek olarak büyük bir heyecanla bir yarışma hazırlığı içerisindeyiz. Bu, klasik bir proje yarışması değil, bizzat bir uygulama yarışması olacak. Yarışmamızın değerlendirme kriterleri ise sadece görsel güzelliğe değil; projenin karbon ayak izinden su yönetimine, maliyet verimliliğinden toplumsal etkileşimine kadar geniş bir performans yelpazesine dayanacak.

Son olarak şunu belirtmeliyim ki; Karbon Ticareti, Karbon Vergisi ve artık küresel bir sorun haline gelen Greenwashing (Yeşil Boyama) gibi kavramların konuşulduğu bu yeni dünya düzeninde, peyzaj mimarlığı artık bir "süsleme sanatı" değil, iklim kriziyle mücadelenin en stratejik cephesidir.

Gerçek yeşili, sadece boyayarak değil, performansıyla kanıtlayarak savunmaya devam edeceğiz. Bu vesileyle, doğayı teknikle, bilimi sanatla buluşturan tüm meslektaşlarımın ve sektör bileşenlerimizin Ulusal Peyzaj Mimarlığı Günü’nü kutluyorum.

Birlikte çok daha güçlüyüz!

Aynur Durmaz (BTSO Peyzaj Mimarı)

Peyzaj mimarlığını da diğer meslek dalları gibi çok kapsamlı düşünmemiz gerekiyor. Estetiğin ötesinde ekolojik ve işlevsel tasarım süreçlerini kapsayan çok disiplinli bir alandır. Bu mesleği tek bir çatı altında değil diğer disiplinlerle birlikte düşünmemiz gerekiyor. Dolayısıyla peyzaj mimarlığını yalnızca estetik bir yaklaşım olarak değil; ekolojik, teknik ve işlevsel boyutlarıyla çok disiplinli bir yapı içerisinde değerlendirmek gerekiyor.

Bizler de dernek olarak yalnızca peyzaj mimarlarını değil; sektöre üretim yapan firmaları, uygulayıcıları, akademiyi, mühendislik disiplinlerini ve tüm paydaşları aynı çatı altında buluşturmayı önemsiyoruz. Çünkü biliyoruz ki birlikte hareket eden, ortak akıl üreten ve birbirini besleyen bir sektör çok daha güçlü, sürdürülebilir ve etkili olacaktır.

Doç. Dr. Merve Ersoy (BTÜ Peyzaj Mimarlığı Bölümü Öğretim Üyesi)

Peyzaj aslında ekosistemlerin yönetimi içerir. Bu bağlamda sadece tasarımın sahibi değil, şehirlerin ve bulunduğu coğrafyayı yöneten bir disiplinin üyeleriyiz. 2003 yılında ülke olarak Avrupa Peyzaj Sözleşmesi'ne imzayı attık. O anlaşma ile şunu belirttik: Biz Türkiye'nin peyzajlarını tanımlayacağız ve bunları yöneteceğiz. Yönettiğimiz gibi peyzaja dair politikalarımız olacak. Peyzaj aslında tam olarak doğayla insanın buluşmasını yöneten bir disiplin. Biz doğayı kullanacağız ama bu doğayı kullanırken nasıl kullanacağımızı doğru peyzaj yöntemleri belirler.

Biz bu yöntemleri 2050 1/100 000 ölçekli Çevre Düzeni Planı için çalıştık ve önerdik. Bursa Plan’ın davet üzerine Bursa Büyükşehir Belediyesi ile çalıştım. Bursa peyzajlarına dair ilk kez peyzaj karakter tipolojileri belirlenmiştir. Ayrıca biyosistemleri destekleyen kırsal ve kentsel peyzajların genetik geçiş olasılıkları modellenerek Bursa Plan’a teslim edilmiştir. Bu planda peyzaj planlama çerçevesinde Türkiye’de ilk kez Çevre Düzeni Planı ölçeğinde modelleme haritaları ürettik. Destekleri için Nazlı Yazgan ve ÇDP yürütücümüz Prof. Dr. Fatih Terzi’ye güncel teknikleri kullanma konusundaki vizyoner destekleri ve disiplinlerarası keyifli üretim platformu sundukları için çok mutluyum. Artık karar meclistedir, umarım Bursa için iyisi olsun. Biz elimizden gelen çalışmaları ortaya koymuş durumdayız.

Burcu Elöve (BBB Park ve Bahçeler Şb. Md. İnovasyon ve Yeşil Alan Planlama Sorumlusu)

Peyzaj mimarlığı mesleğinde doğru bir planlama yapabilmemiz için ilk olarak analiz ve uygulama arasındaki süreçleri doğru bir şekilde yönetmemiz gerekmektedir. Alan analizi ne demek? Alan analizi o alanın topografyası, güneş durumu, gölge durumu, rüzgar durumu. Bunların hepsi de bizim için çok kıymetli ve bunların analizini yapmadan bir alanın çalışmasına ne yazık ki başlamamalıyız. İkinci kısım ise kullanıcı. Kullanıcılar çok önemli. Biz bir parkı tasarlıyorsak, bir villa bahçesini tasarlıyorsak ya da bir meydan, mekan tasarımı yapıyorsak, buraya gelecek olan kullanıcı profili çok kıymetli bizim için. Hangi yaş aralığına hitap edeceğiz? Çocuklar burada yoğun mu? Yaşlılar buradan geçiş sağlayacak mı? O yüzden bizim bunları ana iki kriter olarak ele almamız gerekiyor. Tabii ki sonrasında çevresel faktörler ve bizim için çok kıymetli olan şu an sürdürülebilir konseptler. Sürdürülebilirlik günümüzün iklim krizinde bizim için olmazsa olmaz bir kıstas.

Gamze Şahin (Nilüfer Belediyesi Kentsel Tasarım Büro Sorumlusu)

Ülkemizde peyzaj giderek daha fazla değer kazanıyor ancak çoğu projede hala geriden gelen, sonradan eklenen bir unsur halinde. Bursa özeline baktığımızda ise güçlü bir doğal peyzaj potansiyelimiz var. Ancak uygulamalarda sıklıkla hatalar, bilinç eksikliği, vizyon eksikliği gibi durumlar görebiliyoruz. Peyzaj ekolojik bir sistemdir. Peyzajı bu boyutuyla ele almalıyız. Bursa, Türkiye'deki en fazla sanayi bölgelerine sahip şehirlerden biri. Bu durum ülkemiz ve bölgemiz adına ekonomik kalkınma açısından çok değerli, avantajlı bir durum ama çevre farkındalığı düşük, çevre hassasiyeti olmayan bazı sanayi işletmeleri tarafından hava, su, toprak gibi çevresel değerlerimize zarar veriliyor ve bu dezavantajlı duruma düşülmesine neden oluyor. Yine de güçlü doğal bir potansiyele sahibiz ve akıllı peyzaj çözümleriyle biz bu durumu çözebiliriz, iyileştirebiliriz. Bunun için peyzajı pasif bir sistem değil, aktif bir enerji sistemi olarak görmemiz gerekiyor. Akıllı enerji yönetimi çoğunlukla bina içi sistemler, otomasyon, ısınma, soğutma, havalandırma optimizasyonu üzerinden ele alınmakta. Oysa enerji ihtiyacı bina kabuğunda değil parsel ölçeğinde başlamalıdır. Yapı çevresi doğru tasarlanmamışsa iç mekandaki akıllı sistemler yalnızca yüksek tüketimi optimize eder, azaltmaz. Bu nedenle konu ada, hatta bölge ölçeğine taşınmalı, plan notları ve kentsel tasarım kriterleri ile sistematik hale getirilmelidir. Doğru kurgulanmış peyzaj ile çevre sıcaklığı düşer, soğutma ısıtma sistemlerinin çalışma süresi azalır, enerji maliyeti ve karbon ayak izi azalır, çalışan konforu ve marka değeri artar. Akıllı su yönetimi, solar aydınlatma sistemleri, otopark üstü fotovoltaik paneller, biyolojik enerji gibi yaklaşımlarla döngüsel sistemi güçlendirir. Bu düşük maliyetli ama yüksek etkili bir enerji stratejisidir. Kentsel mikroklima tasarımı en rasyonel enerji yatırımlarından biridir.

Kasım Hanik (Yüksek Peyzaj Mimarı)

Almanya’ya taşındığımda karşılaştığım tablo, mesleki vizyonumda köklü bir değişim yarattı. Burada, BIM tabanlı 'Information Modeling' sisteminin devlet kurumlarından peyzaj ofislerine kadar ne kadar hızlı hayata geçirildiğini gördüm. Bu yapı, sanılanın aksine sadece görsel bir 3D çizimin çok ötesinde; projenin dijital ortamda 'Dijital İkizini' yaratma sürecidir.

Genel algının aksine, bu süreç aslında çok hızlı adapte olunabilen ve iş akışını şeffaflaştıran bir yapıya sahip. Bitki verilerinden teknik detaylara kadar her şeyi barındıran bu akıllı modelleme; hem zaman hem de proje yönetimini hatasız hale getiriyor. Hataların sahada değil, daha tasarım masasında dijital olarak çözülmesi, sürdürülebilir ve ekonomik bir üretim modeli sunuyor.

Mesleğimizin geleceğinin doğru zeminde oturacağı yer tam olarak burasıdır. Bu teknolojiyle peyzaj mimarlığı, sadece estetik bir düzenleme olmaktan çıkıp; mimari ve mühendislik disiplinleriyle tam entegre, veri odaklı ve yönetilebilir bir bilim dalına dönüşüyor.

Eylem Kurttutar (Ziraat Mühendisi)

PEYZAJDER olarak kurulduğumuz günden itibaren Bursa'nın yeşil dokusunu koruma altına almak ve gerekli kararları kullanarak uygun zeminde, uygun işler yaparak ilerlemek için elimizden geleni yapıyoruz. İlk önce peyzaj mimarlığı ve bunun çevresindeki sektörel diğer katmanlarla birlikte güzel bir Bursa, güzel bir ülke ve güzel bir dünya için çalışmak istiyoruz. Çeşitli eğitim seminerleri oluşturuyoruz. Alanında yetkin insanlarla birlikte toplantılar oluşturuyoruz. Çevremizdeki insanları, ilgilenen bütün insanları buralara davet ediyoruz. Bilgilendirme yapıyoruz. Gün geçtikçe sayımız artıyor ve hedeflerimiz yolunda ilerliyoruz.